و خرد را . عبرت اعتبار غائب بود در حاضر : چيزى حاضر معلوم كنى در هنگام ، و جاى وصفت ، آن گه بر قياس آن حاضر چيزى غائب معلوم كنى در هنگام و جاى و صفت . و در قرآن جايها عبرت ياد كرده است ، و هر جاى با آن - اولوا الأبصار - گفت ، از بهر آنكه قياس كار بصيرانست ، و اين ابصار اينجا عقول است . و يقال - العبرة ما يعبر به من الجهل الى العلم ، اين عبرت چون معبرست : يعنى كه بدان از جهل با علم ميروند و اصل آن از عبور نهر است ، و منه . العبارة لانّها جعلت كالمعبر لتأدية المعنى من نفس القائل الى نفس السامع . النوبة الثالثة قوله تعالى : إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ الآيه . . . جليلا ! خدايا ! كريما ! مهربانا ! كه در وعيد كافران مومنان را وعده مىدهد ! و در ذم ايشان اينان را مىنوازد ، ميگويد : كافران را فرداى قيامت مال و فرزند به كار نيايد ، و ايشان را سود ندارد ، يعنى كه مؤمنانرا به كار آيد هر گه كه حقوق آن بجاى آرند ، و آن را دام دين خويش سازند ، و سعادت ابدى بدان جويند . مصطفى ص گفت : « نعم المال الصالح للرجل الصالح ، نعم العون على تقوى اللَّه المال » همانست كه رب العالمين گفت : وَ ابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ مىگويد : در آنچه ترا داد ازين جهان آن جهان بدست آر ! و سعادت آخرت طلب كن ! و اين سعادت آخرت در معرفت خداى است ، و معرفت از نور دلست ، و نور دل از چراغ توحيد ، و اصل اين چراغ موهبت الهى است امّا مادّت آن از اعمال و طاعات تن است ، و طاعات از قوه نفس است ، و قوه نفس از طعام و شراب و كسوتست ، و طعام و شراب و كسوة عين مالست . پس مال بدين تدريج سبب سعادت ابدى است . اما بايد كه به قدر كفايت برنگذرد ، كه آن گه سبب طغيان شود ، چنان كه گفت : إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى وز بهر اين رسول خدا